سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

262

توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)

و از جمله وجوه لفظى ، صنعت تشريع مىباشد و به آن توشيح و ذو القافيتين نيز مىگويند . بگفته مصنّف تشريع عبارتست از اينكه بيت را بر دو قافيه‌اى بنا كنند كه در صورت وقف بر هريك معنا صحيح باشد چه آنكه تشريع آنست كه شاعر ابيات قصيده‌اى را كه داراى دو قافيه است بر دو بحر يا دو نوع از يك بحر بناء نمايد ، بنابراين بر هريك از دو قافيه كه وقف نمائى خود شعرى مستقيم مىباشد . مقاله شارح شارح گويد : قافيه آخر بيت را گويند ، بنابراين بناء گذاردن بر دو قافيه تصوّر نميشود مگر زمانيكه بيت بطورى باشد كه در صورت وقف بر هريك از آن دو وزن شعر صحيح و اصل شعر نيز حاصل باشد و الّا قافيه اوّل را اصطلاحا قافيه نگويند ، مثال آنچه مصنّف گفته همچون كلام حريرى : يا خاطب الدّنيا الدّنية انّها * شرك الرّوى و قرارة الاكدار يعنى : اى طلب‌كننده دنياى پست ، بدرستى كه دنيا دامى است براى هلاكت و آرامگاهى است جهت ناخوشيها . كلمه [ خاطب الدّنيا ] از خطب المرأة يعنى به خواستگارى زن رفتن بوده و مراد طلب كردن دنيا مىباشد و [ دنيّه ] يعنى پست و مبتذل و [ شرك ] به معناى دام و [ روى ] يعنى هلاكت و [ قرارة الاكدار ] يعنى مقرّ و آرامگاه كدورتها و ناخوشيها . در اين بيت اگر بر [ الروى ] وقف كنيم ، بيت از قسم هشتم طويل كامل مىشود و اگر بر [ اكدار ] وقف نمائيم از قسم دوّم آن مىشود . سپس شارح گويد :